12 volt of 230 volt tuinverlichting: welke kies je?

Wie zijn tuin wil verlichten komt al snel bij dezelfde vraag uit: neem je een systeem op 12 volt, of laat je 230 volt aanleggen? Dat antwoord bepaalt hoeveel je zelf mag en kunt doen, hoe de kabel de tuin in gaat en hoe makkelijk je er later een lamp bij zet. Hieronder staan beide systemen naast elkaar, met de punten die in de praktijk het zwaarst wegen.

Het verschil in het kort

Waarom 12 volt in de tuin het uitgangspunt is

Een 12 volt-systeem werkt op veilige laagspanning. Je legt de kabel dus zonder ingewikkelde installatie in de tuin en klikt de armaturen erop. Het 12 volt-programma van Lightpro werkt precies zo: een transformator zet 230 volt om naar 12 volt, de kabel loopt langs je borders en paden, en elk armatuur koppel je met een connector op diezelfde kabel.

Daarmee ben je niet afhankelijk van een installateur voor een extra lamp. Je begint bijvoorbeeld met vier lampen langs het pad en zet er volgend seizoen twee spots bij de haag bij. Zolang je transformator genoeg vermogen heeft, klik je die er gewoon op. Verplaatsen kan net zo eenvoudig, wat handig is in een tuin die nog moet groeien: een spot die nu een jonge boom aanlicht, staat over drie jaar misschien beter een meter verderop.

Wanneer 230 volt beter past

Er zijn situaties waarin laagspanning niet de logische keuze is. De belangrijkste is afstand. Over een lange kabel zakt de spanning, waardoor de laatste lamp minder licht geeft dan de eerste. Moet je honderd meter door naar een schuur of naar het einde van een oprit, dan is een vaste 230 volt-installatie met een aftakking dichtbij vaak verstandiger.

Ook voor zware gevel- of terreinverlichting, buitenstopcontacten en alles wat aan een schakelaar in de meterkast moet hangen, is 230 volt het juiste antwoord. Dat is dan wel werk voor een erkend installateur. In het Lightpro-programma zit daarvan één voorbeeld: de Ixion Small wandlamp werkt op 230 volt en niet op het 12 volt-systeem. Dat staat er nadrukkelijk bij in de titel, zodat je hem niet per ongeluk op de laagspanningskabel probeert te zetten.

Waar mag welke lamp staan? Let op de IP-klasse

Buiten is niet overal even nat. De IP-klasse in de specificaties zegt precies wat een armatuur aankan, en dat is bij het kiezen belangrijker dan het uiterlijk.

• IP44: bestand tegen spatwater van alle kanten. Dit is de meest voorkomende klasse en past voor staande lampen langs een pad, wandlampen en spots die boven de grond staan.
• IP65: bestand tegen waterstralen, bedoeld voor plekken die vaker een flinke plens krijgen. De Juno-tuinspots vallen in deze klasse.
• IP67: bestand tegen kortstondige onderdompeling. Dat heb je nodig zodra een armatuur in de grond of in het terras verdwijnt, zoals de Onyx-decklights en de uplights Atik, Agate en Nomia.
• IP68: geschikt om onder water te blijven. Daar is één armatuur voor bedoeld: de Nilus vijverspot.
• IP20: alleen droog en beschut. Die klasse staat op de Gateway van het smart-systeem, dus die hoort binnen of in een droge kast en niet in de regen.

Een lamp met een hogere IP-klasse mag altijd op een drogere plek staan, andersom niet. Bij twijfel kies je dus de hogere klasse.

Wat er in een 12 volt-systeem zit

De opbouw is bij elk 12 volt-systeem hetzelfde, en het aansluitmateriaal vind je bij elkaar in één categorie:

• Een transformator die 230 volt omzet naar 12 volt. Er zijn er drie: 24, 100 en 150 watt.
• Kabel op rol in 25, 50, 100 en 200 meter, geschikt tot 150 watt.
• Connectoren in de uitvoeringen F en M, met een IP68-cover voor plekken die echt nat worden, plus een kabelverdeler om een tak te splitsen.
• De armaturen zelf. Die hebben een eigen kabel van ongeveer een meter, wandlampen drie meter en de vijverspot vijf meter.
• Grondspiesen om spots en staande lampen vast te zetten, waaronder een multispike die tussen 40 en 60 cm verstelbaar is.

Zelf aanleggen: de handigste volgorde

1. Loop bij schemer een rondje door de tuin en bepaal welke plekken licht nodig hebben. Denk aan het pad naar de voordeur, de trede in het terras en de boom of haag die je mooi vindt.
2. Zet de transformator bij een buitenstopcontact op een droge, beschutte plek.
3. Leg de kabel losjes langs de borders en paden. Meet ruim, want je legt hem niet kaarsrecht.
4. Klik de armaturen op de kabel en zet ze nog niet definitief vast.
5. Kijk in het donker of het licht doet wat je wilt en verschuif de lampen tot het klopt.
6. Werk daarna pas de kabel weg onder lichte dekking en druk de grondspiesen aan.

Die volgorde scheelt werk. Wie eerst alles ingraaft en daarna pas kijkt, begint meestal opnieuw.

Kort advies per plek

• Pad, oprit en voortuin: staande lampen, die verlichten de route zonder in je ogen te schijnen.
• Borders, hagen en bomen: spots en uplights, van onderaf gericht op wat je wilt laten zien.
• Terras, vlonder en trap: decklights, die zitten vlak in het vlak en zijn overdag nauwelijks te zien.
• Gevel, schutting en carport: wandlampen.
• Veranda en overkapping: sfeerverlichting zoals een lichtsnoer of LED-strip voor het warme laagje eroverheen.

Kies je voor 12 volt, dan is de volgende vraag hoeveel vermogen je transformator moet hebben. Dat rekenen we voor in welke trafo je nodig hebt voor 12 volt tuinverlichting. Alle armaturen in het programma hebben zes jaar garantie na factuurdatum bij juist gebruik en onderhoud. Weet je niet zeker wat je nodig hebt, geef dan je tuinmaten door, dan denken we mee over de trafo en het aantal lampen.